پس خداوند به مناسبت قول آنها اين آيات را نازل كرد : « وَ قالُوا ما لِهذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعامَ . . . » « 1 » ؛ گفتند : « اين چه رسولى است كه غذا مىخورد » ( 1 ) و در اين سوره آمده است : « وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ : يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا يا وَيْلَتى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولًا » « 2 » ؛ روزى كه ستمكار از حسرت دست به دندان مىگزد و مىگويد : « كاش راه رسول خدا را پيش گرفته بودم . واى بر من ! كاش فلانى را دوست نمىگرفتم ، او پس از آمدن قرآن مرا گمراه ساخت ، شيطان انسان را به گاه نياز همواره خوار و محروم مىگذارد . » ( 2 ) طبرسى در مجمع البيان از ابن عباس روايت كرده كه گفت : قول خداوند : « يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ » ؛ روزى كه ستمكار از حسرت دست به دندان مىگزد ؛ در مورد عقبه بن أبى معيط و ابىّ بن خلف جمحى است كه با هم دوست بودند به اين صورت كه هرگاه عقبه از سفر برمىگشت ، سفره‌اى مىانداخت و اشراف قومش را دعوت مىكرد و با رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله زياد نشست و برخاست مىكرد . به همين ترتيب روزى از سفر برگشت و سفره‌اى انداخت و مردم و از جمله رسول الله صلّى اللّه عليه و آله را دعوت كرد . هنگامى كه كنار سفره نشستند رسول الله صلّى اللّه عليه و آله فرمود : من از غذايت نمىخورم تا اين كه بگويى : لا إله الا الله و محمد رسول الله . عقبه گفت : اشهد ان لا إله الا الله و اشهد ان محمدا رسول الله . ( 3 ) اين خبر به گوش ابى بن خلف رسيد . پس نزد او آمد و گفت : اى عقبه مسلمان شدى ؟ ! گفت : نه - به خدا - مسلمان نشده‌ام . ولى محمد بر سفره‌ام آمد و گفت كه غذا نمىخورم تا اين كه شهادتين را گفتم و او هم غذا خورد . ابىّ گفت : من هرگز از تو راضى نمىشوم مگر اين كه در صورتش آب دهان بيندازى و عقبه هم اين كار را انجام داد و مرتد شد و شكمبهء چهارپايى را گرفت و بر پشت آن حضرت انداخت ! نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله به وى گفت : در خارج از مكه تو را نمىبينم مگر اين كه سرت را با شمشير جدا مىكنم .

--> ( 1 ) . الدر المنثور ، ج 5 ، ص 62 . او قصه را يك مرتبهء ديگر از ابن عباس در مورد علت نزول آيات 90 تا 93 از سورهء اسراء در ج 4 ، ص 202 روايت كرده است كه خواهد آمد و طبرسى هم در مجمع البيان ، ج 6 ، ص 678 در ذيل سورهء اسراء اين را نقل كرده است . ( 2 ) . فرقان ( 25 ) ، 27 - 29 .